Çek, bono (senet) ve poliçe; "kambiyo senedi" denilen, kanunun özel ve güçlü bir tahsil imkânı tanıdığı ticari belgelerdir. Bu belgelerin en büyük avantajı, alacaklıya hızlı bir takip yolu (kambiyo senetlerine özgü icra takibi) sunmasıdır. Elinizde geçerli bir çek veya senet varsa, borcun varlığını ayrıca ispat etmeniz kural olarak gerekmez; bu, alacağınızı tahsil etmenizi büyük ölçüde kolaylaştırır.
Kambiyo Takibi Neden Güçlüdür?
Kambiyo senetlerine dayalı takipte, borçlunun itiraz imkânları sınırlıdır ve itiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. Bu, sıradan bir alacağa göre çok daha hızlı sonuç almanızı sağlar. Ancak senedin geçerli olması için şekil şartlarını (tarih, imza, tutar, keşide yeri gibi) taşıması gerekir; eksik bir senet bu gücü kaybedebilir.
Karşılıksız Çek
Bir çek, karşılığı (hesapta yeterli para) olmadığı için ödenmezse "karşılıksızdır" işlemi yapılır. Karşılıksız çek, hem alacağın tahsili için takip imkânı hem de belirli şartlarda çek düzenleyen hakkında yaptırım (çek düzenleme yasağı gibi) doğurabilir. Alacaklı için bu, önemli bir baskı ve tahsil aracıdır.
Sık Sorulan Sorular
Elimdeki çek karşılıksız çıktı, ne yapmalıyım?
Çekin karşılıksız olduğunu bankaya tespit ettirmeli (karşılıksızdır işlemi) ve ardından kambiyo takibi başlatmalısınız. Ayrıca karşılıksız çek nedeniyle çek düzenleyene yönelik yasal yollar da gündeme gelebilir. Süreleri kaçırmamak önemlidir.
Senedin üzerinde tarih yok, geçerli mi?
Kambiyo senetlerinde belirli zorunlu unsurlar (örneğin bonoda düzenleme tarihi) bulunmalıdır. Zorunlu bir unsurun eksikliği, belgenin kambiyo senedi olma özelliğini ortadan kaldırabilir. Bu durumda belge, adi (sıradan) bir borç belgesi olarak değerlendirilebilir.
Borçlu "bu imza benim değil" derse ne olur?
Borçlu imzaya itiraz ederse, imza incelemesi (bilirkişi) gündeme gelir. İmzanın borçluya ait olduğu tespit edilirse takip güçlenir; ayrıca haksız imza itirazı borçlu açısından ek sorumluluk doğurabilir.
Zamanaşımına uğramış çek/senet işe yarar mı?
Kambiyo senedi zamanaşımına uğramışsa, kambiyoya özgü hızlı takip imkânı kaybolabilir; ancak belge, temel borç ilişkisini ispat eden bir delil olarak kullanılıp alacak davası açılabilir. Yani belge tümüyle değersiz hale gelmez.
Çek veya senet alacağınız için arayın.